Bu ilki toplantının mövzusu "Dayanıqlı rifah naminə regional inteqrasiya"dır. Lakin Azərbaycan üçün forum sadəcə iqtisadi gündəliyin müzakirə olunduğu platformadan daha geniş əhəmiyyət daşıyır. Bu tədbir ölkəyə çoxillik islahatların nəticələrini nümayiş etdirmək, yeni investisiyalar cəlb etmək və İslam İnkişaf Bankı ilə növbəti illər üçün əməkdaşlığın parametrlərini müəyyənləşdirmək imkanı yaradır.

Azərbaycan İslam İnkişaf Bankına 1992-ci ildə, müstəqilliyini bərpa etdikdən qısa müddət sonra qoşulub. Ötən illər ərzində ölkə IsDB Qrupunun bütün strukturlarının iştirakçısına çevrilib. Bu strukturlara İslam İnkişaf Bankı, Beynəlxalq İslam Ticarət Maliyyələşdirmə Korporasiyası (ITFC), Özəl Sektorun İnkişafı üzrə İslam Korporasiyası (ICD), İnvestisiyaların və İxrac Kreditlərinin Sığortalanması üzrə İslam Korporasiyası (ICIEC) daxildir.

Bu dövr ərzində əməkdaşlıq tamhüquqlu strateji tərəfdaşlığa çevrilib. Bankın dəstəyi həm infrastruktur layihələrinin maliyyələşdirilməsini, həm də texniki yardımı, ticarətin inkişafını, dövlət institutlarının gücləndirilməsini və özəl sektorun dəstəklənməsini əhatə edib.

2025-ci ilin sonuna olan məlumata görə, IsDB Qrupunun Azərbaycanda təsdiqlənmiş əməliyyatlarının ümumi həcmi 1,328 milyard ABŞ dollarına çatıb. Bunun 1,043 milyard dolları birbaşa İslam İnkişaf Bankının resurslarının payına düşür. ITFC üzrə əməliyyatların həcmi 93,4 milyon dollar, ICD-nin maliyyələşdirməsi 165,2 milyon dollar təşkil edib, qrupun digər fondları isə əlavə 25,7 milyon dollar vəsait ayırıb.

Ümumilikdə əməkdaşlıq portfelinə 85 layihə daxildir. Onlardan 75-i artıq tamamlanıb, daha 10 layihə isə icra mərhələsindədir.

Energetika əsas istiqamət olaraq qalır

Ən böyük maliyyə alan sahə ənənəvi olaraq energetika sektoru olub.

Bütün əməliyyatların 37,3 faizi, yəni təxminən 495 milyon dolları bu sektorun payına düşüb. Əməkdaşlıq illəri ərzində energetika sahəsində yeddi iri layihə həyata keçirilib, bu sahədə yeni təşəbbüslər isə növbəti maliyyələşdirmə üçün artıq nəzərdən keçirilir.

Belə struktur Azərbaycanın regionun aparıcı enerji mərkəzlərindən biri kimi rolunu əks etdirir. Bununla belə, son illər əməkdaşlıq tədricən neft-qaz sektorunun hüdudlarını aşır.

Digər istiqamətlər sırasında su təchizatı və sanitariya infrastrukturunun inkişafı, kənd təsərrüfatı, maliyyə sektoru, nəqliyyat, eləcə də dayanıqlı inkişaf layihələri yer alır.

Əslində, IsDB ilə Azərbaycan arasında qarşılıqlı fəaliyyətin təkamülü Azərbaycan iqtisadiyyatının öz transformasiyasını əks etdirir. Ölkə getdikcə daha çox diversifikasiyaya və qeyri-neft sahələrinin inkişafına yönəlir.

Yeni tərəfdaşlıq strategiyası: 2030-cu illərə doğru kurs

Bu forumun əsas nəticələrindən biri Azərbaycanla İslam İnkişaf Bankı arasında 2027-2031-ci illəri əhatə edəcək yeni Tərəfdaşlıq Strategiyası üzərində işin irəliləməsi ola bilər.

IsDB Qrupunun sədri Məhəmməd Süleyman Əl-Casir may ayında Bakıya səfəri zamanı Trend-ə eksklüziv müsahibəsində bildirib ki, tərəflər bu məsələ üzrə qarşılıqlı anlaşma memorandumunu artıq iyun ayında imzalamağı nəzərdə tuturlar.

Onun sözlərinə görə, yeni strategiya ölkənin iqtisadi inkişafına əlavə impuls verməli və iri investisiya layihələrinin icrasını sürətləndirməlidir.

Xüsusilə vacib məqam ondan ibarətdir ki, bank rəhbərliyi Azərbaycanı dayanıqlı makroiqtisadi sistemə və nisbətən aşağı dövlət borcu səviyyəsinə malik ölkə kimi qiymətləndirir.

Əl-Casir vurğulayır ki, Azərbaycan beynəlxalq inkişaf institutlarından cəlb etdiyi borc vəsaitlərindən əsasən məhsuldar investisiyalar üçün istifadə edir. Bu investisiyalar uzunmüddətli multiplikativ effekt yaratmağa, iqtisadi artımı stimullaşdırmağa və keyfiyyətli iş yerləri formalaşdırmağa qadirdir.

Bu yanaşma İslam İnkişaf Bankının öz maliyyələşdirmə modeli ilə tam uyğunluq təşkil edir. Bank milli iqtisadiyyat üçün yüksək səmərə verən layihələrə üstünlük verir.

Azərbaycan islam dünyası ölkələri üçün nümunə kimi

Bank rəhbərliyinin Azərbaycanın müasir inkişafına verdiyi yüksək qiymət xüsusi diqqət çəkir.

Əl-Casirin sözlərinə görə, iyun toplantıları üzv ölkələrə Azərbaycanın iqtisadi inkişaf, dövlət idarəçiliyi və rəqəmsal transformasiya sahəsində əldə etdiyi nailiyyətləri nümayiş etdirməlidir.

Əslində, IsDB rəhbəri Azərbaycanı təcrübəsi öyrənilə və digər dövlətlər tərəfindən istifadə oluna biləcək model kimi birbaşa xarakterizə edib.

Son illər Azərbaycan dövlət xidmətlərinin rəqəmsallaşdırılması, infrastrukturun modernləşdirilməsi, biznes mühitinin yaxşılaşdırılması və nəqliyyat-logistika dəhlizlərinin inkişafı sahəsində ciddi irəliləyiş əldə edib.

Belə nüfuzlu beynəlxalq forumun keçirilməsi bu nailiyyətlərin bir növ vitrininə çevrilir.

Əl-Casirin qeyd etdiyi kimi, xarici nümayəndə heyətlərinin ölkədə baş verən dəyişikliklərlə tanışlığı təkcə inkişaf institutları ilə əməkdaşlığın genişlənməsinə deyil, həm də özəl kapitalın cəlb olunmasına töhfə verə bilər.

Beləliklə, hazırkı toplantı sadəcə diplomatik tədbir kimi deyil, həm də ölkənin investisiya baxımından təşviqi aləti kimi nəzərdən keçirilir.

İslam maliyyəsi: yeni imkanlar pəncərəsi

Qarşılıqlı fəaliyyətin ən perspektivli istiqamətlərindən biri islam maliyyəsinin inkişafıdır.

Son illər IsDB Azərbaycanda islam maliyyə alətləri üçün normativ-hüquqi bazanın yaradılması istiqamətində əhəmiyyətli texniki dəstək göstərir.

Hələ 2020-ci ildə islam maliyyəsinin fəaliyyətinə dair hüquqi mexanizmlərin hazırlanması layihəsi başa çatdırılıb. Hazırda İslam İnkişaf Bankı İnstitutu (IsDBI) sukuk buraxılışı və islam maliyyəsinin digər alətlərinin tətbiqi üçün şəraitin yaradılması üzrə yeni layihə həyata keçirir.

Bundan əlavə, IsDBI Azərbaycan Mərkəzi Bankına kapital bazarının normativ bazasının inkişafı üçün 255 min dollar məbləğində qrant təsdiqləyib. Bu layihə dəyəri 200 min dollar olan əvvəlki texniki yardım proqramının davamıdır.

Əl-Casirin sözlərinə görə, bu gün qlobal islam maliyyəsi bazarının həcmi təxminən 3,5 trilyon dollar təşkil edir. Bu isə Azərbaycan üçün tamamilə yeni investor dairəsinə çıxış imkanı yaradır.

Söhbət ənənəvi maliyyə alətlərinin əvəzlənməsindən deyil, kapital mənbələrinin diversifikasiyasından gedir.

Bu, Azərbaycan üçün xüsusilə infrastruktur, sənaye, kənd təsərrüfatı, rəqəmsal iqtisadiyyat və bərpaolunan enerji sahələrində genişmiqyaslı layihələrin icrası fonunda aktualdır.

Sukuk bazarının formalaşması dövlətin və özəl sektorun investisiya imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirə, həmçinin uzunmüddətli perspektivdə iqtisadiyyatın maliyyə dayanıqlığını artıra bilər.

Regional inteqrasiya və nəqliyyat dəhlizləri

Bu ilki toplantının mövzusu olan regional inteqrasiya Azərbaycanın Avrasiyanın nəqliyyat-logistika qovşağı kimi artan rolu ilə birbaşa bağlıdır.

IsDB rəhbərinin fikrincə, ölkə coğrafi mövqeyi və ardıcıl iqtisadi siyasəti sayəsində artıq beynəlxalq ticarətin əsas kəsişmə nöqtələrindən birinə çevrilir.

Dəmir yolu marşrutlarının, avtomobil magistrallarının, Xəzər dənizi üzərindən dəniz daşımalarının və beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı Azərbaycanı Şərqlə Qərb, Şimalla Cənub arasında mühüm birləşdirici halqaya çevirir.

Xüsusilə diqqətəlayiqdir ki, bank rəhbərliyi nəqliyyat bağlantılarını yalnız milli inkişaf amili kimi deyil, həm də bütün regionun inkişaf mexanizmi kimi qiymətləndirir.

Bu, hazırkı forumun konsepsiyasına tam uyğundur. Sözügedən konsepsiya ticarət, investisiya və infrastrukturun inkişafı vasitəsilə islam dünyası ölkələri arasında iqtisadi əlaqələrin gücləndirilməsini nəzərdə tutur.

Əl-Casirin ən diqqətçəkən bəyanatlarından biri Azərbaycanın uzunmüddətli perspektivlərinə verdiyi qiymət olub.

Onun sözlərinə görə, İslam İnkişaf Bankı Azərbaycanın gələcəkdə borcalan ölkələr kateqoriyasından donor ölkələr kateqoriyasına keçə biləcəyinə ümid edir.

Beynəlxalq maliyyə institutu üçün belə bir qiymətləndirmə olduqca əhəmiyyətlidir.

Bu, ölkənin iqtisadi siyasətinə, maliyyə dayanıqlığına və gələcək artım perspektivlərinə yüksək etimadı əks etdirir.

"Azərbaycan 2030" strategiyasının icrası, qeyri-neft sektorunun fəal inkişafı, ixrac potensialının genişlənməsi və ölkənin regional logistika mərkəzinə çevrilməsi fonunda belə bir perspektiv artıq yalnız uzaq gələcəyə aid hədəf kimi görünmür.

İslam İnkişaf Bankının Bakıda keçirilən İllik Toplantısı təkcə bankın özü və onun üzv dövlətləri üçün deyil, Azərbaycan üçün də mühüm hadisəyə çevrilir.

Bir tərəfdən, forum həcmi 1,3 milyard dolları ötən layihələri əhatə edən otuz ildən artıq əməkdaşlığa yekun vurur. Digər tərəfdən isə 2027-2031-ci illər üzrə Əməkdaşlıq Strategiyasının hazırlanması, islam maliyyəsinin inkişafı, yeni investisiyaların cəlb edilməsi və genişmiqyaslı infrastruktur təşəbbüslərinin dəstəklənməsi ilə bağlı tərəfdaşlığın yeni səhifəsini açır.

Hazırkı forumun əsas mövzusunun regional inteqrasiya olması rəmzi xarakter daşıyır. Məhz bu sahədə Azərbaycan bu gün mövqelərini sürətlə gücləndirir və Avropa, Yaxın Şərq, Mərkəzi Asiya və islam dünyası arasında mühüm nəqliyyat, ticarət və maliyyə qovşağına çevrilir.

Buna görə də IsDB-nin İllik Toplantısının Bakıda keçirilməsini yalnız artıq əldə olunmuş nəticələrin tanınması kimi deyil, həm də Azərbaycanın regional iqtisadi əməkdaşlıq arxitekturasında artan roluna dair mühüm siqnal kimi qiymətləndirmək olar.