Замоне, ки мо дар он зиндагӣ мекунем, бештар маҳз ҳаминро талаб мекунад – посух додан, амал кардан, кӯмак расонидан. Аз ин рӯ, имрӯз ин анъанаи нек бо намуди нав садо медиҳад.

Дар асри XXI рӯҳи асар ҳеҷ ҷо нарафтааст. Бештар, он дигар шудааст – васеътар ва намоёнтар.

Дар солҳои охир дар кишвар ва умуман дар Осиёи Марказӣ волонтёрӣ рушди мақсаднок пайдо кард. Аввал Соли волонтёрон дар Қазоқистон дар соли 2020 буд, сипас – Соли ҳаракати волонтёрӣ дар ИДМ дар соли 2024. Ҳоло, то андозае ташаббуси Қазоқистон, импулси соли 2026 ҳамчун Соли байналмилалии ихтиёриён таҳти сарпарастии Созмони Милали Муттаҳид афзоиш меёбад.

Назар ба волонтёрӣ тағйир меёбад

Аммо масъала танҳо дар ташаббусҳои байналмилалӣ ва маъракаҳои иттилоотӣ нест. Мо мебинем, ки дар Қазоқистон ва минтақа тадриҷан худи назар ба волонтёрӣ тағйир меёбад.

Он дигар ҳамчун як саргармӣ қабул карда намешавад ва ҳамчун саҳми муҳим дар ҳалли вазифаҳои мушаххас – дар маориф, экология, тандурустӣ, корҳои ҷустуҷӯӣ-наҷотдиҳӣ баррасӣ мешавад. Сохторҳои давлатӣ, мақомоти маҳаллӣ ва волонтёрон бештар якҷоя кор мекунанд, на алоҳида.

Дар ин замина қоидаҳо низ тағйир меёбанд: дар Конститутсияи нави Қазоқистон мустақиман дар бораи дастгирии волонтёрӣ гуфта шудааст. Дар натиҷа худи фаҳмиш тағйир меёбад: фаъолияти волонтёрӣ – ин илова нест, балки шарт; на ҳанут, балки яке аз ҷузъҳои калидӣ.

Ва дар ин Қазоқистон танҳо нест. Дар бисёр кишварҳо волонтёриро имрӯз аз нав кашф мекунанд, ҳамчун роҳи амалии мубориза бо вазифаҳои рушди устувор, ки мураккабтар мешаванд ва нисбат ба пеш тезтар тағйир меёбанд.

Ҳамзамон шаклҳои маъмулии иштирок ҳеҷ ҷо намераванд: мардум ҳамчунон барои тоза кардани ҳудуд, шинондани дарахтон мебароянд. Ин асос боқӣ мемонад. Аммо дар канор имкониятҳои нав пайдо мешаванд. Волонтёрии онлайн, масалан, имкон медиҳад, ки кӯмак расонем, таҷриба мубодила кунем ва якҷоя кор кунем, ҳатто дар қитъаҳои гуногун буда.

Волонтёрӣ рушд мекунад ва анъанаи кӯмаки мутақобиларо нигоҳ медорад

Дар Осиёи Марказӣ ин махсусан намоён аст. Шарҳе, ки Барномаи ихтиёриёни Созмони Милали Муттаҳид (ДООН) дар соли 2024 омода кардааст, нишон медиҳад: волонтёрӣ дар минтақа рушд мекунад ва асоси худ – анъанаи кӯмаки мутақобиларо нигоҳ медорад. Давлат, тиҷорат ва ҷомеаи шаҳрвандӣ тадриҷан омӯхта истодаанд, ки ҳамоҳангтар амал кунанд ва саҳми волонтёрон бештар намоён мешавад – дар экология, соҳаи иҷтимоӣ, дар кор дар ҳолатҳои фавқулодда.

Албатта, нақши Созмони Милали Муттаҳид низ тағйир меёбад. Тавассути ДООН мо ихтиёриёнро ҷалб мекунем – бо таҷрибаи гуногун, малакаҳо, бештар бо салоҳияти рақамӣ – ва кӯшиш мекунем, ки иштироки онҳоро дастрастар ва самараноктар гардонем. Ва тавассути ПРООН мо бо ҳукуматҳо кор мекунем, то волонтёрӣ ба стратегияҳои рушд, иқлим ва экология ворид карда шавад – на ҳамчун кӯмаки якдафъаина, балки ба таври системавӣ.

Ва бо вуҷуди ин, чизе намерасад

Волонтёрон хеле зиёд кор мекунанд. Онҳо хатарҳоро кам мекунанд, ба мардум кӯмак мекунанд, муҳити зистро муҳофизат мекунанд. Ин дар зиндагӣ – дар атрофи мо намоён аст. Аммо на ҳамеша дар системаҳо, дар баҳисобгирӣ, дар буҷетҳо намоён аст. Волонтёронро қадр мекунанд, вале на ҳамеша дастгирӣ мекунанд.

Маҳз дар бораи ин гузориши ДООН «Вазъи волонтёрӣ дар ҷаҳон 2026» сухан меронад. Муҳим аст, ки на танҳо донистани он, ки чӣ қадар вақт ва захираҳо ба фаъолияти волонтёрӣ сарф шудааст, балки фаҳмидани он, ки он ба ҷомеа чӣ гуна таъсир мерасонад: онро устувортар мекунад, робитаҳои байни мардумро мустаҳкам мекунад, ба мубориза бо мушкилот кӯмак мекунад.

Барои Осиёи Марказӣ ин махсусан муҳим аст. Дар ин ҷо анъанаҳои ҳамбастагӣ қавӣ ҳастанд. Аммо барои он ки онҳо дар асри XXI бо қувваи пурра садо диҳанд, ба онҳо дастгирӣ лозим аст – эътироф, маълумот ва сармоягузорӣ. Волонтёрон на танҳо ангеза, балки шароит, омодагӣ низ лозиманд. Системаҳо – ҳамоҳангсозӣ. Ва саҳми ихтиёриён дар рушди устувор бояд ҳангоми қабули қарорҳо ба назар гирифта шавад.

Ин на танҳо ба вазифаҳои миллӣ, балки ба вазифаҳои минтақавӣ низ дахл дорад – масалан, дар ноҳияи Баҳри Арал. Мушкилоти экологӣ сарҳадро намешиносанд ва ҳалли онҳо наметавонад бо онҳо маҳдуд шавад. Агар волонтёрии экологӣ дар сатҳи минтақавӣ дастгирии кишварҳои Осиёи Марказиро гирад, он метавонад барои дурнамои дарозмуддат кор кунад.

Он гоҳ волонтёрӣ танҳо иродаи нек намешавад. Он қисми он мегардад, ки кишварҳо бо оянда чӣ гуна мубориза мебаранд.

Аз ин рӯ, соли 2026 танҳо сана нест. Ин имконият аст, ки қадами навбардор гузорем.

То кӯмак расонидан истисно набошад, балки меъёр бошад.

То иштироки мардум қоида гардад.

То волонтёрӣ ба он чизе табдил ёбад, ки он аслан ҳаст – захираи рушд.

Вақти кӯмак расонидан. Ва муҳим аст, ки онро аз даст надиҳем.